Samipaşazade Sezai’nin “Kediler” hikâyesi üzerine bir yazınsal göstergebilim çözümlemesi
Özet Görüntüleme: 34
/ 
PDF İndirme: 14
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18051856Anahtar Kelimeler:
Göstergebilim, Samipaşazade Sezai, Küçük Şeyler, Kediler, Türk öykücülüğü, yazınsal göstergebilimÖzet
Türk yazınında modern öykücülüğün öncülerinden biri olarak kabul edilen Samipaşazade Sezai, özellikle Küçük Şeyler adlı yapıtıyla bireyin iç dünyasına yönelen, gündelik yaşamın sıradan görünen olgularını edebî bir üslupla yansıtan kısa hikâyeler kaleme almıştır. Bu çalışmanın temel amacı, Küçük Şeyler anlatısında yer alan “Kediler” hikâyesini yazınsal göstergebilim kuramı çerçevesinde çözümleyerek metnin çok katmanlı anlam evrenini ortaya koymaktır. Çalışmada göstergebilim yalnızca bir yöntem olarak değil; metnin biçimsel, estetik ve kültürel boyutlarını görünür kılan, okuyucuyu çözümleme sürecine aktif biçimde dâhil eden bir kuramsal yaklaşım olarak benimsenmiştir. Bu doğrultuda araştırma nesnesinin betisel, anlatısal ve izleksel anlam düzeyleri ayrı ayrı incelenmiş ve metnin anlam evreninin nasıl oluştuğu ortaya çıkarılmıştır. Bu süreçte “Kediler” hikâyesi, kendi içerisinde bağımsız birer anlam evreni olarak ele alınmış; karakterlerin tematik rolleri ile olay örgüsü, zaman ve uzam ilişkileri yazınsal göstergebilim bağlamında değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, Küçük Şeyler anlatısını Türk öykücülüğünün modernleşme sürecindeki yerini belirginleştiren bir inceleme olarak öne çıkarmaktadır. Bununla birlikte çözümleme, yazınsal göstergebilim yönteminin edebî metin çözümlemelerine uygulanışını örnekleyerek alana hem kuramsal hem de uygulamalı düzeyde katkıda bulunmaktadır. Çözümlemeler sonucunda, “Kediler” hikâyesinin çok katmanlı bir yapı sergilediği; betisel, anlatısal ve izleksel düzeylerde gerçekleştirilen çözümlemeler aracılığıyla metnin derin anlam katmanlarının ortaya çıkarıldığı saptanmıştır. Ayrıca Samipaşazade Sezai’nin gündelik hayatın sıradan görünen unsurlarını simgesel bir üslupla işleyerek bireyin iç dünyasını görünür kıldığı belirlenmiştir.
Referanslar
Atabek, G. & Atabek, Ü. (2007). Medya metinlerini çözümlemek. İçerik, göstergebilim ve söylem çözümleme yöntemleri. Siyasal Kitabevi.
Aydın, İ., & Uyar, Y. E. (2022). Göstergebilimsel bir çözümleme örneği olarak Cemil Kavukçu’nun Ablam adlı öyküsü. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 25, 263-298.
Bertrand, D. (2000). Précis de sémiotique littéraire. Nat-han-Universite.
Bronwen, M., & Ringham, F. (2006). Key terms in semiotics. Continuum.
Can, M. (2023). Öykünün genç kuşağı: Son dönem Türk öykücülüğüne genel bir bakış. Türk Dili Dergisi, 72(862), 397-421.
Canbaz, F. (2000). Türk öykü tarihinde büyük adım: Küçük Şeyler. Hece Türk öykücülüğü özel sayısı, (46-47), 82-92.
Civelek, M. (2020). Göstergebilimin kuramsal açıdan incelenmesine yönelik bir araştırma. Alanya Akademik Bakış, 4(3), 771-784.
Courtés, J. (1991), Analyse sémiotique du discours: de l'énoncé à l'énonciation. Hachette.
Çetinkaya, Ç., Ateş, S., & Yıldırım, K. (2013). Anlam kurmanın zor ve önemli bir becerisi: Ana fikir. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 188-210.
Eco, U. (1996). Anlatı ormanlarında altı gezinti (Kemal Atakay, Çev.). Can Yayınları.
Greimas, A. J. (1987). On meaning: Selected writings in semiotic theory. University of Minnesota Press.
Greimas, A. J. & Courtes, J. (1979). Semiotique dictionnaire raissone de la theorie du langage. Hachette.
Greimas, A. J. & Landowski, E. (1979). Introduction a’l’analyse du discours en sciences sociales. Hachette.
Greimas, A. J., & Courtés, J. (1982). Semiotics and language: An analytical dictionary. Indiana University Press.
Günay, D. (2008). Neyi, Nasıl Okuruz ya da Okumalıyız? Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 2, 1-13.
Günay, V. D. (2004) Metin bilgisi. Multilingual Yayınları.
Günay, V. D. (2018). Bir yazınsal göstergebilim okuması: Kuyucaklı Yusuf. Papatya Bilim Yayınları.
Güneş, F. (2007). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Nobel Yayıncılık.
Hébert, L. (2011). An introduction to applied semiotics -Tools for text and image analysis (Julie Tabler, Çev.). Routledge.
Iser, W. (1995). Fi`lu’l-Kırâati-Nazariyyetu cemâliyyeti’t-Tecâvib Fi’l-Edebi (H. Lehemedânî & el-K. el-Celâlî, Çev.). Mektebetu’l-Menâhil.
İşeri, K. (2017). Sözden yazıya dile gelen metin. Pegem Akademi.
Jahn, M. (2012). Anlatıbilim: Anlatı teorisi el kitabı (Bahar Dervişcemaloğlu, Çev.). Dergâh Yayıncılık.
Kalelioğlu, M. (2017). The theory of signification: Semiotic criticism and literature. International Journal of Language Academy, 5(8), 169-181.
Kalelioğlu, M. (2020). Yazınsal göstergebilim bir kuram bir uygulama anlam üretim süreçleri. Seçkin Yayıncılık.
Kıran, Z. (1999). Sözceleme ve Göstergebilim. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 10, 93-99.
Kozlu, Z. G. (2020). Halit Ziya Uşaklıgil’in “Beyaz Şemsiye” hikâyesi üzerine bir inceleme. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 7(64), 4039-4045.
Kuruyazıcı, N. (2012). Deutschsprachige Literatur fremdkultureller Autoren und ihr Beitrag zum Fremdverstehen. Studien Zur Deutschen Sprache und Literatur, 13, 19-27.
Özdemir, Y., & Kıroğlu, K. (2019). Okuduğunu anlama becerilerinin gelişimine uzamsal bir bakış. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 85-124.
Özgün, E. (2020). Sami Paşazade Sezai’nin “Sokak” öyküsünde mekânın algılanışı üzerine biyografik bir okuma. Söylem Filoloji Dergisi, 5(1), 78-92.
Propp, V. (2011). Masalın biçimbilimi (Çev. M. Rifat, Sema Rifat). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Rifat, M. (2013). Açıklamalı göstergebilim sözlüğü: kavramlar, yöntemler, kuramcılar, okullar. Türkiye İş Bankası Yayınları.
Sönmez Öz, E., & İşeri, K. (2023). Tahar Ben Jellloun’un “Ülkemde” yapıtına göstergebilimsel bir yaklaşım. DEÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 251-255.
Tarasti, E. (2017). The semiotics of A. J. Greimas: A European intellectual heritage seen from the inside and the outside. Sign Systems Studies, 45(1-2), 33–53.
Taşdemir, O., & İşeri, K. (2023). Baştankara öyküsünün göstergebilimsel çözümlemesi. Erciyes Akademi, 37(2), 482-496.
Törenek, M. (1998). Hikâyeciliğimize düşen cemre: Küçük Şeyler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 9, 139-143.
Yücel, T. (2005). Yapısalcılık. Can Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Ali İlkan İZGİ, Özlem ASLAN
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
